Interesuje mnie stosunek Kościoła do osób upośledzonych umysłowo. W jakim zakresie mogą one uczestniczyć w życiu Kościoła? Jaki mają dostęp do sakramentów?
Stan upośledzenia umysłowego trwa przez całe życie, nie jest to choroba, z której można się wyleczyć. Stanowi tajemnicę, której nie można do końca zgłębić, dlatego też osoby upośledzone budzą lęk, a przez to odrzucenie. Szczególnie trudno jest rodzinom mającym niepełnosprawne dzieci; często tracą przyjaciół, znajomi przestają ich odwiedzać, jakby mieszkali na wyspie. Wówczas poszukują wsparcia w Kościele. Tam oczekują zrozumienia i akceptacji. Doświadczenia bywają różne dla obu stron. Nie zawsze dobre. Żniwo zbiera mit o przyczynach upośledzenia umysłowego. Teraz jest zdecydowanie lepiej. Ojciec Święty spotykając się z cierpiącymi podczas pielgrzymek, zmienia powszechne nastawienie do tych ludzi. Postępuje też upowszechnienie wiedzy o istocie niepełnosprawności intelektualnej, o sposobach pracy i komunikowania się z nimi. Niepełnosprawni występują w filmach, kabaretach, mówi się o nich w telewizji, biorą udział w zawodach sportowych, malują, piszą, a ich twórczość może oglądać świat. Mam nadzieję, że łez wylanych z powodu odrzucenia jest mniej. Powstają nawet programy nauczania na katechezie, jednak najważniejsza jest zmiana świadomości ludzi.
Uczestniczenia w życiu Kościoła osób z upośledzeniem umysłowym nie można oceniać tylko pod względem dopuszczania do sakramentów. Jednak zacznijmy od tej kwestii.
Chrzest: może zostać udzielony zgodnie z kan. 852 § 2. W przypadku sakramentu Eucharystii prawo Kościoła stanowi, iż musi istnieć pewna świadomość tajemnicy: "Dzieci wtedy można dopuścić do Komunii św., gdy posiadają wystarczające rozeznanie i są dokładnie przygotowane, tak by stosownie do swoich możliwości rozumiały tajemnicę Chrystusa oraz mogły z wiarą i pobożnością przyjąć Ciało Chrystusa" (kan. 913 § 1). Osobą decydującą o dopuszczeniu do Komunii św. dziecka jest proboszcz (por. kan. 914).
Oznacza to, że przyjmujący Jezusa do serca powinien znać różnicę między chlebem zwykłym a eucharystycznym. Co do spowiedzi, ze względu na problemy ze świadomością grzechu u osób upośledzonych, do sakramentu może przystępować ten, kto osiągnął wiek rozeznania (por. kan. 989). Każdy upośledzony musi być traktowany indywidualnie i ostatecznie; to spowiednik rozeznaje, czy może udzielić rozgrzeszenia, czy rzeczy-
wiście ktoś miał świadomość grzechu, w jakiś sposób go wyznał i żałował.
Ważna jest wiara i nastawienie przygotowującego do spotkania z Bogiem podczas spowiedzi i Komunii św. osobę z upośledzeniem.
Bierzmowanie jest sakramentem dojrzałości i męstwa w wyznawaniu wiary. Ludzie niepełnosprawni są naznaczeni ogromnym cierpieniem. Są godni tego sakramentu. Co roku z okazji uroczystości odpustowych ku czci św. Wojciecha odbywa się pielgrzymka osób niepełnosprawnych umysłowo i tam od wielu lat jest udzielany im sakrament bierzmowania. Oprócz wymienionych już sakramentów, nieliczni - oczywiście zależy to od stopnia ich niepełnosprawności - zawierają związki małżeńskie, a we Francji są też zakonnice z upośledzeniem umysłowym. Więcej na ten temat można przeczytać w archiwalnym piśmie ruchu "Wiara i Światło" (Chleb i sól nr 2).
Życie Kościoła to również udział w pielgrzymkach czy rekolekcjach. Taką sposobność jak również tworzenie więzi przyjaźni, zbliżanie się do Boga, przygotowywanie do Komunii św. oraz spowiedzi, wychodzenie z izolacji, zrozumienie problemów, wymienianie się doświadczeniami, dają wspólnoty "Wiara i Światło". Tworzą je osoby z upośledzeniem umysłowym, ich rodziny, przyjaciele oraz kapłan. Oczywiście nie jest to jedyna forma wspierania tych rodzin, jednak naprawdę wyjątkowa. Jean Vanier, który jest współtwórcą tych wspólnot na świecie, określa komunikowanie się z osobami niepełnosprawnymi jako dialog na poziomie serca.

Odpowiedzi na inne pytania można znaleźć w internecie pod adresem www.mateusz.pl/pow. Pytania proszę przysyłać pod adresem: pow@mateusz.pl lub do redakcji "Niedzieli Gnieźnieńskiej".